การเพาะเลี้ยงไส้เดือนแบบ "ระบบปิด"

ค้างเอาไว้หลายวันแล้ว พึ่งมีเวลามาตอบนะครับ ต้องขอโทษด้วยนะคับ ^^;
(บอกไว้ก่อนว่า เนื้อหา เหมาะกับมือใหม่ นะครับ
ระดับมือโปรฯ ข้ามไปสรุปได้เลยครับ ><")

อย่างแรกเลยต้องขออธิบายก่อนว่า หลักการที่พวกเราเลี้ยงๆกันอยู่ส่วนมากคือ "การเลี้ยงในระบบปิด" ซึ่งหมายถึง ผู้เลี้ยงจะต้องควบคุมสภาพแวดล้อมให้เหมาะสมแก่การเจริญเติบโตของไส้เดือนด้วยตัวเองทั้งหมดภายในระยะเวลาที่กำหนด
สรุปสั้นๆ ก็มันเป็นระบบปิด! มันมีวันหมดเวลา!

เพราะงั้นตัวผู้เลี้ยงต้องมีความรู้ ความสามารถในการออกแบบระบบปิด และ กำหนดระยะเวลา ให้แก่ระบบก่อนที่จะเลี้ยงเลยครับ
ดังนั้นคำถามที่นิยมถามกันบ่อยๆ ทั้งการใส่จำนวนตัว, การควบคุมความชื้น, การใส่อาหาร, การกำหนดอากาศ(เปิดฝา,เจาะรู,ปิดด้วยลัง,ปิดด้วยฟาง ฯลฯ) คำตอบพวกนี้จะตอบลำบากมาก ถ้าคุณไม่ตั้งโจทย์ให้ตัวเอง เพื่อตอบตัวเองให้ได้ ว่าชอบแบบไหน ก็จะทำได้บ่อย แต่ถ้าไม่รู้จริงๆ ก็ทำตามเค้าไปครับซึ่งเหมาะสำหรับมือใหม่มากๆ และขอให้จำไว้ว่า ไม่มีระบบที่ดีกว่ากัน มีแต่เราที่จะตอบได้ว่า ตัวเรานั้นเหมาะกับระบบแบบไหนครับ ^^


เรามาดูตัวอย่างกัน ผมยกตัวอย่าง ระบบ กระบะลังปลา ที่ผมใช้อยู่ ให้ฟังกัน
เป็นระบบปิด ที่มีระยะ เวลา 1 เดือน ครับ
สัดส่วนที่ใช้ ในระบบ
ขี้วัวนม : 2-3 กก./กระบะ
ไส้เดือน : 1.0-2.0 ขีด/กระบะ
น้ำ(ความชื้น) : 2-3 ลิตร/กระบะ
สิ่งที่ต้องเติมซ้ำในระบบ คือ น้ำครับ
ภายใน 1 เดือน ระบบ ผมต้องเติมน้ำคืนทุกอาทิตย์ อาทิตย์ละครั้ง
เหมือนเราเติมน้ำ ให้น้องหมา น้องแมว ที่บ้านกิน แหละคับ
*** จะรู้ได้ยังไงว่าใส่อะไร ไปเท่าไหร่แล้ว? หรือ เติมน้ำกลับไปต้องเติมเท่าไหร่?
อัญเชิญ ตราชั่ง ใกล้ตัวท่านมาชั่ง ตวง วัด ได้เลยครับ สำหรับมือใหม่
สำหรับมือโปรฯ แค่ยกก็พอจะทราบน้ำหนักคร่าวๆที่เคยใช้อยู่แล้วครับ ^^;
จากนั้นเราก็แค่รอครับ รอให้ระบบที่เราตั้งไว้ ทำงานไป ครับ 1 เดือน เราก็เก็บเกี่ยว
ระยะเวลาที่ดีที่สุดคือ เก็บเกี่ยวภายใน 1 เดือน สำหรับทำปุ๋ยมูลไส้เดือน
ไส้เดือนจะกินขี้วัวหมด 99.99% (เผื่อใจไว้บ้าง ไม่มีระบบไหนสมบูรณ์แบบ อีโมติคอน grin )
หลังจากนั้นเราก็ทำซ้ำตามที่ออกแบบไว้ เอาให้เป๊ะ เหมือนเดิม เพิ่มเติมคือปุ๋ยใหม่ๆ

เพราะงั้น จากระบบตัวอย่างที่ผมตั้งไว้ให้ดูข้างต้นนี้
ใช้เป็นตัวอย่างในการตอบคำถาม 4 ข้อนะครับ

1. เปิด/ปิดฝา จำเป็นหรือไม่? สำหรับระบบลังปลาผม ไม่จำเป็นครับ
สิ่งรบกวนต่างๆ อยู่ที่เราเลือกป้องกัน เจอหนูบุก หาวิธีป้องกันหนูครับ เช่นหากลิ่นฉุนให้หนูเกลียด หาตาข่ายล้อมรอบ เลี้ยง/จับงูมาขัง ไว้กันหนู ฯลฯ
วิธีมีมากมายครับ แต่สิ่งสำคัญคือ ให้เรายึดโจทย์ ของระบบที่เราตั้งไว้ก่อน แล้วค่อยๆปรับไปตามนั้นคับ ถ้าทำแล้ว ระบบรวน เวลารวน ควบคุมไม่ได้ อย่าทำครับ

2. ขนาดกระบะ ใส่ได้เท่าไหร่? ตามที่ระบุไว้ในตัวอย่างเลยครับ
รวมๆแล้ว นน.ทั้งหมด ไม่เกิน 5-6 กก. ครับ เพราะมากกว่านี้ ลำบากคนทำงานครับ

3. ความร้อน? หลักๆเลย ตัวกระบะ มีอุณหภูมิ ไม่สูงเกิน 27 องศาครับซึ่งไม่มีปัญหาใดๆกับการเลี้ยงทั้งสิ้น ที่พบปัญหาหลักๆคือ การเตรียมขี้วัว สำหรับการเลี้ยงมากกว่า ว่าเทคนิคของแต่ละท่าน จะสามารถทำให้มันเย็นลงได้มากแค่ไหนครับ ถ้าอยู่ราวๆ 28-30 องศา ซุกมือแล้วเย็นกำลังดี ก็ถือว่าผ่านหมดครับ

4. ราคา? ตามตลาดทั่วๆไป สามารถหาได้ ราคาเฉลี่ยประมาณ 140-160 บาทครับ

แต่ถ้าใครสนใจ ระบบที่ผมยกตัวอย่าง เป็นแบบทดลองเลี้ยงอย่างง่าย

จะมีสินค้าราคาพิเศษให้ครับ ถูกกว่าของในตลาดทั่วไปแน่นอนครับ






หวังว่า คงจะเป็นตัวอย่างที่มีประโยชน์ให้มือใหม่ทุกท่านนะครับ
สุดท้ายนี้ขอให้ทุกท่านประสบความสำเร็จในการเลี้ยงเพื่อผลิตปุ๋ย
สมใจปรารถนากันทุกท่านนะคร่าบ

มีคำถามเพิ่มเติม ก็ถามไว้ในคอมเม้นได้นะครับ
จะพยายามตอบเท่าที่มีความรู้ครับ ^^

ASTVผู้จัดการออนไลน์-ในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา มีผู้สนใจหันมาเลี้ยงไส้เดือนจำนวนมาก เนื่องจากใช้เงินทุนเริ่มต้นไม่สูงนัก กระบวนการเลี้ยงไม่ยุ่ง และตลาดมีความต้องการสูง อย่างไรก็ตาม ผู้เลี้ยงไส้เดือนจำนวนไม่น้อยต้องเลิกราไป เนื่องจากประสบปัญหาต่างๆ โดยเฉพาะขาดความเชี่ยวชาญด้านการทำตลาด  ศศิธร จุ้ยนาม เจ้าของ “ฟาร์มลุงเครา”        แต่สำหรับ “ฟาร์มลุงเครา” ซึ่งเป็นฟาร์มผักครบวงจรที่อยู่ใน อ.ไทรน้อย จ.นนทบุรี ถือเป็นต้นแบบและศูนย์เรียนรู้ในการเลี้ยงไส้เดือนจนประสบความสำเร็จอย่างสูง ภายใต้แนวคิด “ครบวงจร” ตั้งแต่การเลี้ยงขยายพันธุ์จนถึงการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่อเนื่อง ตั้งแต่ปุ๋ยอินทรีย์ น้ำหมักชีวภาพบรรจุขวด ขายอุปกรณ์เลี้ยง รวมถึง สร้างเครือข่ายทำรายได้ให้แก่ชุมชน กลายเป็นธุรกิจที่มั่นคงแข็งแรง ทำรายได้อย่างงดงาม              ศศิธร จุ้ยนาม เจ้าของ “ฟาร์มลุงเครา” และยังเป็นวิทยากรด้านการทำฟาร์มเลี้ยงไส้เดือน กล่าวในเบื้องต้นว่า สำหรับผู้ที่สนใจอยากจะยึดอาชีพนี้ อันดับแรกต้องถามตัวเองก่อนว่า “ต้องการเลี้ยงไส้เดือนเพื่อวัตถุประสงค์อะไร” ไม่ว่าจะเป็นเลี้ยงเพื่อเป็นอาชีพหลัก เลี้ยงเพื่อเป็นงานอดิเรกหารายได้เสริม หรือเลี้ยงเพื่อต่อยอดจากธุรกิจเดิม ปุ๋ยอินทรีย์มูลไส้เดือนของฟาร์มลุงเครา        “ครอบครัวของดิฉันทำสวนผักมาตั้งแต่รุ่นคุณพ่อคุณแม่ อยู่ที่ อ.ไทรน้อย จ.นนทบุรี จนเมื่อประมาณสิบกว่าปีที่แล้ว ดิฉันเข้ามาสานต่อธุรกิจครอบครัว จึงมองถึงการหาวิธีลดต้นทุนการเพาะปลูกผักให้ต่ำที่สุด เลยใช้วิธีการเลี้ยงไส้เดือน ซึ่งการเลี้ยงไส้เดือนจะช่วยปรับสภาพดิน กำจัดขยะ และได้มูลไส้เดือนทำเป็นปุ๋ยอินทรีย์ธรรมชาติคุณภาพดีมาใช้ในฟาร์มของตัวเอง ส่วนรายได้อื่นๆ ตามมาภายหลังเป็นผลพลอยได้จากการที่เราทำฟาร์มเลี้ยงไส้เดือนครบวงจร ดังนั้น สำหรับผู้ที่สนใจดิฉันอยากให้ถามตัวเองก่อนว่าวัตถุประสงค์ในการเลี้ยงจริงๆ คืออะไร เพื่อจะวางรูปแบบการเลี้ยงได้ถูกต้องเหมาะสม” ศศิธร กล่าวนำ        เธอ เผยด้วยว่า ไส้เดือนมีอยู่มากมายหลายพันธุ์ โดยที่ฟาร์มลุงเคราเลือกเลี้ยงพันธุ์ “แอฟริกันไนท์ครอเลอร์” (African night crawler) หรือที่เรียกกันติดปากว่า AF กับพันธุ์ “ไทเกอร์” (Eisenia foetida) เนื่องจากทั้งสองพันธุ์นี้ มีคุณสมบัติขยายพันธุ์รวดเร็ว และเหมาะเป็นปุ๋ยคุณภาพดี ส่วนวัสดุที่ใช้เลี้ยง ประยุกต์ได้หลากหลาย เช่นกะละมัง บ่อซีเมนต์ ลังไม้ ฯลฯ หรือชั้นกล่องพลาสติกลิ้นชัก ซึ่งเหมาะกับผู้มีพื้นที่น้อยในการเลี้ยง การเลี้ยงไส้เดือนในกะละมัง        ทุนในการเริ่มต้นอาชีพนี้ เจ้าของ “ฟาร์มลุงเครา” ระบุว่า แค่ประมาณ 5,000-10,000 บาท ก็สามารถจะทำฟาร์มเลี้ยงไส้เดือนแบบเล็กๆ ได้แล้ว โดยวิธีการเลี้ยงเริ่มจากเตรียมทำปุ๋ยหมักเพื่อเป็นที่อยู่สำหรับไส้เดือน (Bedding) ใช้ส่วนผสม เช่น มูลวัว เศษเปลือกผักผลไม้ ฟาง ขี้เลื่อย ใบไม้ ขุยมะพร้าว นำมาคลุกแล้วหมักรวมกันประมาณ 1-2 เดือน ระหว่างนั้นให้รดน้ำพอชุ่มชื่น เมื่อได้แล้วใส่ปุ๋ยหมักลงในภาชนะที่จะเลี้ยงไม่ว่าจะเป็นกะละมัง บ่อซีเมนต์ และชั้นพลาสติก จากนั้น ปล่อยไส้เดือนลงไป แล้วคอยให้อาหารไส้เดือนสม่ำเสมอ เลี้ยงไส้เดือนในชั้นกล่องพลาสติกลิ้นชัก หรือที่เรียกกันว่าเลี้ยงแบบคอนโดฯ        ศศิธร ชี้ถึงปัจจัยที่จะทำให้เลี้ยงไส้เดือนเจริญเติบโตดี ตัวโต ขยายพันธุ์รวดเร็ว รวมถึงได้มูลไส้เดือนที่จะไปทำปุ๋ยอินทรีย์คุณภาพดี คือ ต้องให้ไส้เดือนกินอาหารที่มีคุณประโยชน์สูง ซึ่งแต่ละฟาร์มจะมีสูตรอาหารของตัวเอง โดยที่ฟาร์มลุงเคราเน้นให้เศษผัก กับรำข้าว ศศิธร อธิบายการจัดพื้นที่ทำโรงเรือนเลี้ยงไส้เดือน        สำหรับการเลี้ยงไส้เดือนจะให้ผลผลิตแบบทวีคูณ กล่าวคือ หลังจากเริ่มต้นเลี้ยงไส้เดือนในภาชนะ ประมาณ 1เดือน ก็จะเริ่มเกิดตัวอ่อนในภาชนะเลี้ยง โดยจะนำพ่อแม่พันธุ์ไส้เดือนย้ายไปลงภาชนะใหม่ที่เตรียมปุ๋ยหมักไว้ ส่วนลูกไส้เดือนใช้เวลาเลี้ยงต่อไป ก็จะได้ผลผลิตทั้งมูลไส้เดือนทำปุ๋ยอินทรีย์ ขณะที่ตัวอ่อนก็จะมีออกใหม่เรื่อยๆ ทุกสัปดาห์ โดยตัวที่โตก็จะแยกออกไปเป็นพ่อแม่พันธุ์เพื่อลงภาชนะใหม่ต่อๆ กันไป ตัวอย่างแผนผังการจัดพื้นที่ทำโรงเรือนเลี้ยงไส้เดือน        ตัวอย่างการจัดวางกะละมังเลี้ยงไส้เดือน        หัวใจที่จะทำให้ธุรกิจเลี้ยงไส้เดือนประสบความสำเร็จนั้น ศศิธรขีดเส้นใต้เน้นที่คำว่า “ครบวงจร” โดยบอกว่าต้องทำตลาดให้เกิดความหลากหลาย ทั้งขยายพันธุ์ขายไส้เดือนแบบเป็นตัว ซึ่งปัจจุบัน ราคาอยู่ที่ตัวละ 1-3 บาท รวมถึง ขายผลิตภัณฑ์ต่อเนื่อง ทั้งปุ๋ยอินทรีย์จากมูลไส้เดือน น้ำหมักชีวภาพ ฯลฯ ส่วนกรณีของฟาร์มลุงเครา ยังเสริมความพิเศษด้วยการใช้เป็นปุ๋ยภายในฟาร์มปลูกผักของตัวเอง ช่วยลดต้นทุนในธุรกิจหลัก นอกจากนั้น ยังเปิดฟาร์มเป็นศูนย์การเรียนรู้ทำการเกษตรครบวงจร รวมถึงเปิดสอนอบรมการเลี้ยงไส้เดือนด้วย ซึ่งทุกด้านมีส่วนช่วยกันทำรายได้เข้าธุรกิจ น้ำหมักชีวภาพบรรจุขวด ผลผลิตต่อเนื่องจากการเลี้ยงไส้เดือน        “สำหรับผู้ที่คิดจะเลี้ยงไส้เดือนขาย ดิฉันอยากให้คิดถึงการสร้างสรรค์ในการทำตลาด ยกตัวอย่างเช่น คุณสามารถจะจัดเป็นชุดทำเกษตรเพื่อคนเมือง โดยภายในชุดประกอบด้วยต้นกล้า ภาชนะสำหรับปลูก และปุ๋ยมูลไส้เดือน เหมาะให้คนที่พักอาศัยตามคอนโดฯ ซื้อไปปลูกได้ง่ายๆ มันเป็นการเพิ่มมูลค่าสินค้า และยังลดความเสี่ยงกว่าที่คุณจะขายแค่ไส้เดือนธรรมดาๆ” ศศิธร ให้ไอเดียสำหรับผู้สนใจยึดอาชีพนี้ ผักปลอดสารของฟาร์มลุงเครา        ในส่วนของธุรกิจ “ฟาร์มลุงเครา” นั้น เจ้าของธุรกิจเล่าว่า พื้นที่รวมมากกว่า 25 ไร่ ทำเป็นฟาร์มผักครบวงจร มีทั้งปลูกผักสด และผลไม้ปลอดสารพิษ รวมถึง ทำผลิตภัณฑ์แปรรูปต่อเนื่อง โดยเฉพาะปุ๋ยมูลไส้เดือน ที่ได้รับความนิยมอย่างสูง มียอดผลิตกว่า 10 ตันต่อเดือน โดยแบ่งผลผลิตสำหรับใช้เองภายในฟาร์มประมาณ 4-5 ตัน ส่วนที่เหลือขายปลีก ในรูปแบบปุ๋ยบรรจุถุง ถุงละ 35 บาท โดยการผลิตปุ๋ยไส้เดือนนั้น นอกจากเลี้ยงเองในฟาร์มแล้ว ยังส่งเสริมให้คนในท้องถิ่นมาทำอาชีพนี้ด้วย ปัจจุบัน มีเครือข่ายถึง 18 ราย ซึ่ง 3 ในนั้นเป็นโรงเรียน เพื่อสร้างรายได้และปลูกฝังอาชีพเกษตรยุคใหม่ให้แก่เด็กนักเรียน        ศศิธร กล่าวด้วยว่า อาชีพเกษตรกรยังมีความน่าสนใจอีกมาก เพราะตลาดยังต้องการอีกมหาศาล แต่สิ่งสำคัญที่จะทำให้ประสบความสำเร็จ เกษตรกรต้องรู้จักทำเกษตรแบบผสมผสาน พยายามทำให้ครบวงจรมากที่สุด ซึ่งจะช่วยทั้งลดต้นทุน เพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ และลดความเสี่ยงในการทำเกษตรด้วย             @@@@@@@@@@@@@@@@@@@

การเลี้ยงไส้เดือนดิน เพื่อจำหน่ายเป็นปุ๋ยมูลไส้เดือน

++ พันธุ์ไส้เดือน ++

1.ไส้เดือนพันธุ์แอฟริกัน ไนท์ คลอเรอร์ ลักษณะเป็นไส้เดือนตัวใหญ่ ลำตัวออกสีน้ำเงิน

2. ไส้เดือนพันธุ์อาร์เชน่า ลักษณะเป็นไส้เดือนตัวเล็ก สีแดง

++ การเลี้ยงไส้เดือนในบ่อซีเมนต์ ++มีขั้นตอนในการเลี้ยงดังนี้

การเตรียมโรงเรือนผลิตปุ๋ยหมักมูลไส้เดือนดิน : โรงเรือนสำหรับเลี้ยงไส้เดือนดิน ต้องมีหลังคากันฝนและพรางแสง เนื่องจากไส้เดือนดินไม่ชอบแสงสว่าง ในบริเวณบ่อเลี้ยงต้องมีตาข่ายปิดด้านบน หรือใช้ตาข่ายกั้นบริเวณด้านข้างรอบโรงเรือนเพื่อป้องกันศัตรูของไส้เดือนบ่อเลี้ยงไส้เดือน กว้างประมาณ 1 เมตรความยาวแล้วแต่ต้องการ และมีความลึกไม่เกิน 0.5 เมตรจะใช้เป็นบ่อเลี้ยงที่ใช้ผลิตปุ๋ยหมัก มูลไส้เดือนดินจากวัสดุอินทรีย์ได้ดีและสะดวกในการจัดการ




บ่อเก็บน้ำหมักมูลไส้เดือนดิน ควรก่อสร้างบริเวณด้านข้างโรงเรือนหรือด้านหลังโรงเรือนให้น้ำหมักจากบ่อเลี้ยงไส้เดือนไหล เข้าไปเก็บไว้ในบ่อเก็บน้ำหมักได้ง่าย ขนาดของบ่อเก็บน้ำหมักจะมีขนาดเล็กกว่าบ่อเลี้ยงไส้เดือนตามความเหมาะสมของปริมาณ น้ำหมักที่ได้




การเตรียมวัสดุรองพื้นเพื่อเป็นที่อาศัยของไส้เดือนดิน :

ที่อยู่ของไส้เดือนนั้น จะใช้ฟางแห้ง จำนวน 1 กระสอบ + ขี้เลื่อย จำนวน 2 ปี๊บ คนให้เข้ากันกัน ใช้น้ำรดไปเรื่อยๆจนกระทั่งส่วนผสมติดกันปั้นเป็นก้อนได้ คลุมทับด้วยกระสอบป่านหรือผ้าสแลนสีดำ ทิ้งบ่อไว้ 7 วันเมื่อครบ 7 วัน จึงปล่อยไส้เดือนลงเลี้ยง การเริ่มต้นเลี้ยงไส้เดือนในระยะเตรียมการจึงควรมีปริมาณไส้เดือนอย่างน้อย 1 กิโลกรัมต่อพื้นที่ 1 ตารางเมตร ซึ่งจะใช้เวลาประมาณ 4 – 6 สัปดาห์ ก็จะทำให้ปริมาณไส้เดือนเพิ่มจำนวนขึ้นอย่างรวดเร็ว และทวีจำนวนมากขึ้นสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม




การให้อาหาร :

การให้อาหารที่เป็นเศษอินทรียวัตถุกับไส้เดือนในบ่อเลี้ยง นำขยะสดจากชุมชนมาแยกวัสดุที่ไม่ย่อยสลายเช่นถุงพลาสติกต่างๆ ออก ปริมาณขยะสดที่ควรเตรียมให้ไส้เดือน ควรจะมีการเตรียมการหมักให้เริ่มบูดเสียก่อน นำมาใส่ในบ่อเลี้ยงไส้เดือนความหนาไม่เกิน 10 เซนติเมตร เนื่องจากถ้าหนามากกว่านี้ จะทำให้เกิดความร้อนโดยให้สัปดาห์ละ 2 ครั้ง อาหารที่สามารถใช้เลี้ยงไส้เดือนได้ เช่น มูลสัตว์ กระดาษลัง กากถั่วต่างๆ เศษอาหาร เศษผักและผลไม้สด เศษกระดาษและอื่นๆ




ลักษณะถุงเก็บน้ำเชื้อสีขาว (ไคเทอรั่ม)บริเวณรอบคอของไส้เดือน ซึ่งเป็นอาการที่บอกว่าพร้อมจะวางไข่


การจัดการโรงเรือน : การในการจัดการโรงเรือนจะต้องพยายามควบคุมไม่ให้เกิดความร้อนขึ้นในบ่อเลี้ยงที่ไส้เดือนอาศัยอยู่ เนื่องจากจะเป็นสิ่งที่จำกัดการเจริญเติบโตของไส้เดือน หลังจากที่นำไส้เดือนลงเลี้ยงในบ่อแล้วก็เลี้ยงต่อเนื่องจนไส้เดือนอายุประมาณ 2 เดือน ไส้เดือนก็จะเริ่มเป็นหนุ่มสาว จะสังเกตเห็นถุงเก็บน้ำเชื้อสีขาว (ไคเทอรั่ม)บริเวณรอบคอ พร้อมที่จะวางไข่ จากนั้นจะเริ่มสังเกตเห็นไข่ไส้เดือนเกาะกันเป็นกลุ่มๆ มีลักษณะเหมือนเม็ดแมงลัก ออกสีน้ำตาลสามารถ สังเกตเห็นได้ด้วยตาเปล่าอย่างชัดเจนหลังจากเห็นไข่ไส้เดือน 20 วัน จะเริ่มเห็นลูกไส้เดือนตัวเล็กแรกเกิดจะมีลักษณะเหมือนเส้นด้ายสีขาว หลังจากนั้นอีก 7 วัน จะเริ่มออกเป็นสีน้ำตาลแดง ช่วงนี้ก็สามารถคัดแยกไส้เดือนแม่พันธุ์ออกจากบ่อทั้งหมด เหลือไว้แต่ลูกไส้เดือนเลี้ยงต่อไปตามปกติ ผลผลิตที่ได้จากการเลี้ยงไส้เดือน คือ ปุ๋ยหมักมูลไส้เดือน น้ำหมักมูลไส้เดือน และสร้างรายได้อย่างงามให้กับคุณธงชัย ก้อนทอง นอกจากนั้นการเลี้ยงไส้เดือนก่อให้เกิดประโยชน์หลายด้าน เช่น ด้านสิ่งแวดล้อม เปลี่ยนขยะอินทรีย์เป็นปุ๋ยหมัก ลดการฝั่งกลบขยะด้านการเกษตร ผลิตปุ๋ยหมักจากไส้เดือนและน้ำสกัดชีวภาพใช้ในการเกษตรอินทรีย์ ด้านอาหารสัตว์ ใช้เป็นอาหารโปรตีนทั้งในรูปไส้เดือนเป็นและผง



++ การเลี้ยงไส้เดือนคอนโด(ชั้นพลาสติก) ++

วัสดุ-อุปกรณ์ :

1. ชั้นพลาสติกตามขนาดที่ต้องการ

2. ขี้เลื่อย จำนวน 2 ปี๊บ

3. ฟางแห้ง จำนวน 1 กระสอบ

4. น้ำสะอาดพอประมาณ

พันธุ์ไส้เดือนที่เลี้ยง :

1.ไส้เดือนพันธุ์แอฟริกัน ไนท์ คลอเรอร์ ลักษณะเป็นไส้เดือนตัวใหญ่ ลำตัวออกสีน้ำเงิน

2.ไส้เดือนพันธุ์อาร์เชน่า ลักษณะเป็นไส้เดือนตัวเล็ก สีแดง




วิธีการเลี้ยง : 1.นำฟางกับขี้เลื่อยมาผสมคลุกเคล้าให้เข้ากัน ค่อยราดน้ำใส่จนได้ความชื้นที่เหมาะสม เรียกว่า เป็นที่อยู่ สำหรับไส้เดือน 2.เมื่อผสมที่อยู่ไส้เดือนเสร็จแล้ว นำไปบรรจุลงในชั้นพลาสติกที่เตรียมไว้ ความสูงประมาณครึ่งหนึ่งของชั้นพลาสติก และชั้นพลาสติกต้องมีการเจาะรูด้านล่างของชั้นเพื่อใช้ระบายน้ำมูลไส้เดือนให้ตกลงมาที่ชั้นล่างสุด เช่น ใช้ชั้นพลาสติกแบบ 5 ชั้น ต้องเจาะรูด้านล่างกล่องพลาสติกตั้งแต่ชั้นที่ 1-4 เพื่อให้น้ำมูลไส้เดือนตกลงมาชั้นล่างสุด โดยนับจากด้างบนลงด้านล่าง 3.เมื่อบรรจุที่อยู่ไส้เดือนใส่ชั้นพลาสติกแล้ว ทิ้งไว้อย่างน้อย 7 วัน แล้วจึงนำไส้เดือนลงเลี้ยงเฉลี่ยชั้นละ 500 ตัว 4.ให้อาหารไส้เดือน เป็นจำพวกเศษผัก เศษผลไม้สด หรือลังกระดาษชุบน้ำ โดยให้สัปดาห์ละ 2 ครั้ง 5.เลี้ยงต่อเนื่องจนไส้เดือนอายุประมาณ 2 เดือน จะเริ่มเป็นหนุ่มสาว จะสังเกตเห็นถุงเก็บน้ำเชื้อสีขาว(ไคเทอรั่ม)บริเวณรอบคอ พร้อมที่จะวางไข่ จากนั้นจะเริ่มสังเกตเห็นไข่ไส้เดือนเกาะกันเป็นกลุ่มๆ มีลักษณะเหมือนเม็ดแมงลัก ออกสีน้ำตาล สามารถสังเกตเห็นได้ด้วยตาเปล่าอย่างชัดเจน หลังจากเห็นไข่ไส้เดือน 20 วัน จะเริ่มเห็นลูกไส้เดือนตัวเล็กแรกเกิดจะมีลักษณะเหมือนเส้นด้ายสีขาว หลังจากนั้นอีก 7 วัน จะเริ่มออกเป็นสีน้ำตาลแดง ช่วงนี้ก็สามารถคัดแยกไส้เดือนแม่พันธุ์ออกทั้งหมด เหลือไว้แต่ลูกไส้เดือนเลี้ยงต่อไปตามปกติ ผลผลิตที่ได้จากการเลี้ยงไส้เดือน คือ ปุ๋ยหมักมูลไส้เดือน น้ำหมักมูลไส้เดือน และสร้างรายได้อย่างงามให้กับคุณธงชัย ก้อนทอง นอกจากนั้นการเลี้ยงไส้เดือนก่อให้เกิดประโยชน์หลายด้าน เช่น ด้านสิ่งแวดล้อม เปลี่ยนขยะอินทรีย์เป็นปุ๋ยหมัก ลดการฝั่งกลบขยะด้านการเกษตร ผลิตปุ๋ยหมักจากไส้เดือนและน้ำสกัดชีวภาพใช้ในการเกษตรอินทรีย์ ด้านอาหารสัตว์ ใช้เป็นอาหารโปรตีนทั้งในรูปไส้เดือนเป็นและผง การจำหน่ายตัวไส้เดือน(แม่พันธุ์) : 1.พันธุ์แอฟริกัน ไนท์ คลอเรอร์ - ตัวเล็กอายุ 2 เดือน ขายตัวละ 1 บาท - อายุ 2.5 – 3 เดือน ขายตัวละ 3 บาท - พร้อมวางไข่ อายุ 3 เดือนขึ้นไป ขายตัวละ 5 บาท 2. พันธุ์อาร์เชน่า - ขายกิโลกรัมละ 2,500 บาท หมายเหตุ : อาหารและการให้อาหาร การจัดการต่างๆ ขั้นตอนจะเหมือนกันกับการเลี้ยงในบ่อซีเมนต์ แต่การเลี้ยงในชั้นพลาสติก (คอนโด) จะมีข้อดี คือ เหมาะกับเกษตรกรที่มีพื้นที่น้อย


++ การผลิตปุ๋ยหมักมูลไส้เดือน ++


การเก็บปุ๋ยมูลไส้เดือนเพื่อผลิตเป็นปุ๋ย :

ปุ๋ยมูลไส้เดือนจะอยู่บริเวณด้านบนของที่อยู่ไส้เดือน มีลักษณะเป็นขุยดินร่วน การเก็บปุ๋ยมูลไส้เดือนจำต้องเก็บโดยการใช้มือโกยผิวดินด้านบนของที่อยู่ไส้เดือนออกมาใส่ภาชนะ จากนั้นจึงนำปุ๋ยมูลไส้เดือนไปกองตากแดด โดยคัดเอาตัวไส้เดือนออกจากกองปุ๋ยให้หมด ตากแดดไว้ประมาณ 30-40 นาที ให้นำเข้าไปผึ่งในที่ร่มอีกประมาณ 30 นาที เพื่อไม่ให้ปุ๋ยแห้งจนเกินไป เพียงเท่านี้ก็สามารถนำปุ๋ยมูลไส้เดือนที่ได้ไปบรรจุกระสอบเพื่อจำหน่ายได้แล้ว โดยข้อดีของปุ๋ยมูลไส้เดือน จะมีจุลินทรีย์ที่มีประโยชน์มากถึง 95%



++ การสร้างมูลค้าเพิ่มทางการตลาด ++

หลังจากผึ่งมูลไส้เดือนจนแห้งได้ที่แล้ว ให้นำมูลไส้เดือนไปบรรจุกระสอบเพื่อจำหน่าย โดยจะสามารถจำหน่ายได้กิโลกรัมละ 12 บาท หรือจะนำไปอัดเม็ดเป็น ปุ๋ยมูลไส้เดือนอัดเม็ด ก็จะสามารถจำหน่ายได้ในราคา กิโลกรัมละ 18 บาท แต่หากนำมาเข้าสู้กระบวนการร่อนด้วยเครื่องร่อนก็จะสามารถสร้างมูลค้าทางการตลาดได้ซึ่งหลังจากหารร่อนจะได้ผลิตภัณฑ์ คือ 1.ปุ๋ยมูลไส้เดือนแบบหยาบ จำหน่ายราคา กิโลกรัมละ 12 บาท 2.ปุ๋ยมูลไส้เดือนร่อนละเอียด จำหน่ายราคา กิโลกรัมละ 25 บาท (หน้าฟาร์ม) และ กิโลกรัมละ 30 บาท (แบบปลีก)

โดยสรุปแล้วการผลิตปุ๋ยมูลไส้เดือนจะได้ผลิตภัณฑ์ ดังนี้

1. ปุ๋ยมูลไส้เดือนแบบหยาบ จำหน่ายราคา กิโลกรัมละ 12 บาท

2. ปุ๋ยมูลไส้เดือนอัดเม็ด จำหน่ายราคา กิโลกรัมละ 18 บาท

3. ปุ๋ยมูลไส้เดือนอัดเม็ดบรรจุกระสอบ น้ำหนัก 40 กิโลกรัม จำหน่ายราคา กระสอบละ 450 บาท

4. ปุ๋ยมูลไส้เดือนร่อนละเอียด จำหน่ายราคา กิโลกรัมละ 25 บาท(หน้าฟาร์ม) และ กิโลกรัมละ 30 บาท (แบบปลีก)

ซึ่งสามารถสร้างรายได้ให้กับคุณธงชัย ก้อนทองถึงปีละ 200,000-300,000 บาท (เฉลี่ย/ปี)

การนำไปใช้ :

- ปุ๋ยมูลไส้เดือน มีลักษณะเป็นอนุภาคละเอียด จึงสลายตัวตามกระบวนการทางชีวภาพ เกิดธาตุอาหารหลัก ธาตอาหารรองจุลธาตุได้รวดเร็วและง่ายต่อการดูดซึมผ่านรากพืช มีฮิวมัสและจุลินทรีย์ที่เป็นประโยชน์ต่อดินและต้นพืช จึงใช้ได้ไม่จำกัดปริมาณ ไม่มีปัญหาเรื่องรากไหม้และยังช่วยให้ดินไม่เสื่อมสภาพ และช่วยให้ดินร่วนซุย ใช้น้อยแต่มีประสิทธิภาพสูง

- สามารถใช้ได้กับ ไม้ดอก ไม้ใบ ไม้ประดับ ไม้กระถาง กล้วยไม้ สนามหญ้า พืชผักสวนครัวทุกชนิด ไม้ผลและนาข้าว

- ใช้โรยโคนต้นไม้ในปริมาณ 200-300 กรัม ต่อต้นทุก 7-15 วัน หลังใส่ควรพรมน้ำเล็กน้อยเพื่อให้ปุ๋ยจับตัวกัน แล้วจึงรดน้ำตามปกติ

- สำหรับนาข้าว ใส่ช่วงเตรียมแปลงก่อนไถกลบ ประมาณ 30-50 กิโลกรัม/ไร่ จะสามารถช่วยปรับสภาพดินให้มีความสมบูรณ์และร่วนซุย และป้องกันการเกิดโรค


++ การทำน้ำหมักมูลไส้เดือน ++

วัสดุ-อุปกรณ์ :

- น้ำมูลไส้เดือน ประมาณ 200 ลิตร

- รำละเอียด จำนวน 5 ขีด

- กากน้ำตาล จำนวน 2 ลิตร

วิธีการทำ :

1.นำรำละเอียด ผสมกับกากน้ำตาล ใส่ในถังขนาด 200 ลิตร คนให้กากน้ำตาลละลาย แล้วค่อยเทน้ำมูลไส้เดือนลงไปเรื่อยๆจนได้ปริมาณ 200 ลิตร

2.ใช้เครื่องออกซิเจนสำหรับใส่ในตู้ปลา เติมออกซิเจนลงในถังหมักอยู่ตลอดเวลาเพื่อเป็นการกระตุ้นด้วยระบบน้ำวนให้จุลินทรีย์มีการขยายปริมาณมากขึ้น และส่งผลให้จุลินทรีย์มีประสิทธิภาพมากขึ้นด้วย หมักไว้นานประมาณ 1 เดือน จึงนำมาใช้ประโยชน์ได้

++ การนำไปใช้ ++

- ใช้น้ำหมักมูลไส้เดือนในอัตรา น้ำหมัก 1 ลิตร + น้ำเปล่า 5 ลิตร ฉีดพ่นบำรุงพืชผักทุกชนิด ไม้ดอกไม้ประดับ และไม้ผล

- สำหรับนาข้าว ใช้ปุ๋ยน้ำหมักมูลไส้เดือนในอัตรา น้ำหมัก 1 ลิตร + น้ำเปล่า 5 ลิตร/ไร่ ฉีดพ่นตอซังก่อนทำการไถกลบ จะช่วยเร่งการย่อยสลายตอซัง และเพิ่มปริมาณธาตุอาหารและปรับปรุงบำรุงดินได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะพื้นที่นาที่ดินตายหรือเสื่อมสภาพ จะสามารถกลับมามีความอุดมสมบูรณ์มากขึ้นตั้งแต่ปีแรกที่เริ่มใช้

- ใช้น้ำหมักมูลไส้เดือนฉีดพ่นบำรุงนาข้าวทุก 15 วัน ตั้งแต่ข้าวอายุ 15 วัน ขึ้นไปจนกระทั่งข้าวตั้งต้องก็หยุดบำรุง ในอัตรา น้ำหมัก 1 ลิตร + น้ำเปล่า 5 ลิตร / ไร่ จะช่วยให้ข้าวมีการเจริญเติบโตดี แข็งแรง ต้านทานโรค เมล็ดเต็ม ออกรวงดก